ස්නායු වෛද්‍ය විද්‍යාවට නව මංපෙත් පෑදු බිහිසුණු අනතුර

1823 දී උපත ලබන පීනියාස් ගේජ් (phinias gage) තරුණ වියේදී සිය ජීවනෝපාය ලෙස තෝරා ගන්නේ කම්කරු වෘත්තියයි. වෘත්තියෙන් ඔහු දුම්රිය මාර්ග ඉදි කරන්නෙකි. 1848 දී ඔහු රුත්ලන්ඩ් සිට බර්ලිංටන් දක්වා දිවෙන දුම්රිය මාර්ගයේ ඉදිකිරීම් කටයුතු සදහා එක් වී සිටි අතර 1848 සැප්තැම්බර් 13 වන දින ඔහුගේ ජීවිතයට පමණක් නොව මුලු ලොවටම එක් දෛවෝපගත දිනයකි.

එදින ඔහු ඇතුළු කණ්ඩායමට භාරව තිබුනේ ඉදි කිරීමට සැලසුම් කරන ලද දුම්රිය මාර්ගය හරහා මහා බාධකයක්ව පැවති පර්වතය පුපුරන ද්රව්ය යොදා පුපුරුවා හැරීමයි. මේ සදහා පර්වතය මුදුනට නැගි ගේග් ඔහුගේ යකඩ කෙටුම් කුරෙන් ගලේ සිදුරක් සාදා ඊට වෙඩි බේත් දැමීය. ඔවුන්ගේ අරමුණ වුයේ නොබෝ වේලාවකින් වෙඩි බෙහෙත් පත්තු කර ගල පුපුරවා හැරීමයි. මේ වන විට විදින ලද සිදුරට වෙඩි බෙහෙත් දමා යකඩ කුර පැවතියේ සිදුර තුළය.

නමුත් ඔවුන් නොසිතු මොහොතක ගල පුපුරා ගියේය. ඒ වන විට ගල මුදුනෙහි තිබු යකඩ කෙටුම් කුර පිපිරිමෙන් ඉහළට විසිවී පතිත වුයේ බිමට නොව ගේජ් ගේ හිස මතටය.

මින් ගේජ් ගේ හිස දරුණු ලෙස තුවාල ලැබීය. 3.2 cm විෂ්කම්භයෙන් යුත් 1.1m ක දිගින් යුතු වු 6km බර යකඩ කෙටුම් කුර ගේජ් ගේ හිසේ වම් වම් කම්මුලෙන් (left cheekbone) ඇතුළු වී මොළයේ වම් අර්ධ ගෝලය පසාරු කරමින් වම් ඇසට පිටුපස පෙදෙසින් එළියට විත් තිබුණි. ගේජ් ගේ හිස පසාරු කළ යකඩ කෙටුම් කුර ඔහු සිටි තැනින් 30ම් පමණ දුරකින් පසුව සොයාගනු ලැබීය.

මෙම බිහිසුණු අනතුර හමුවේ ගේජ් බිමට ඇද වැටුනද නැවතත් ඔහු විනාඩියක කාලයක් තුළ නැගි සිටි ඔහු රොහලට ඔහුව ගෙන යමින් සිටි කරත්තය තුළ සිට තමන්ට මුහුණ පෑමට වු සිද්දිය මෙනෙහි කරමින් පවා සිට ඇත. අනතුරෙන් දැඩි ලෙස තුවාල ලැබු ඔහුව ඔහුගෙ නවතැනට රැගෙන යන අතර ඔහුට වෛද්ය ප්රතිකාර කිරීම සදහා වෛද්ය ජෝන් හාර්ලෝ (Dr John Harlow) නවාතැන වෙත පැමිණේ.

වෛද්යවරයා තුවාලය පිරිසිදු කර බිදී තිබු හිස් කබලේ කොටස් එකතු කර එය නැවත සකසා තුවාලය චෙලුම් පටි වලින් ආවරණය කර ඇත. නමුත් ඔහුගේ ජීවිතය අනතුරේ දමමින් ඔහු දිලීර ආසාදනයකට ගොදුරු වී ඇති අතර මේ හේතුවන් ඔහු අර්ධ කොමා තත්වයකට පත් වී ඇත. ඔහුගේ පවුලේ අය සහ හිත මිත්රාදීන් ඔහුගේ ජීවිතය පිළිබද බලාපොරොත්තු අත් හැරගෙන තිබුනද වෛද්යවරයාගේ දැඩි උත්සහය මත එම වසරේම නොවැම්බර් මස මැද භාගය වන විට ගේජ් සුව වී නැවත සිය නිවස වෙත යාමට තරම් වාසනාවන්ත විය.

1849 අප්රේල් මස වන විට ගේජ් සම්පුර්ණ සුවය ලබන නමුත් අනතුර හේතුවෙන් ඔහුට ඔහුගේ වම් ඇසේ පෙනීම අහිමි වේ.

1868 දී Dr. Harlow ගේජ් ගේ වර්තමාන මානසික තත්වය පිළිබදව වාර්තාවක් සකස් කළ අතර ඊට අනුව අනතුරෙන් පසු ගේජ් ගේ හැසිරීම් රටා ඔහුගේ අන්තර් පුද්ගල සබදතා වල ස්වරුපය සහ ඔහුගේ පෞරුෂ ලක්ෂණ දැඩි ලෙස වෙනස් වී තිබේ. අනතුරෙන් පසු ඔහු ඉතා කළහකාරී පුද්ගලයෙක් බවට පත් වී ඇති අතර නිරන්තරයෙන් අශික්ෂිත අසභ්ය වචන වලින් සුලු දේටත් බැණ වැදී ඇත. වාර්තාවට අනුව ඔහුගේ පවුලේ අය සහ ඔහුගේ හිත මිත්ර ආදීන් පවසා ඇත්තේ අනතුරෙන් පසු ගේජ් තවදුරටත් ගේජ් නොවු බවයි.

අනතුර නිසා ඔහුගේ පූර්ව ලලාට බාහික ප්‍රදේශය ට සිදු වු හානි හේතුවෙන් මෙලෙස ඔහුගේ සමාජ කුසලතා සහ සමාජ්ශීලි බව නැති වී ගොස් ඔහුගේ පෞරුෂ ලක්ෂණ සහ හැසිරීම වෙනස් වී ඇත.

ගේජ් ගේ අනතුර හා සම්බන්ධ මෙම සිද්දිය ස්නායු විද්‍යාඥන්ට තීරණ ගැනීමෙ කාර්යට හා සමාජ ප්රජානන හැකියා (social cognition skills) සදහා ලලාට බාහිකය විසින් ඉටු කරන කාර්යභාරය පිළිබදව පළමු සාක්ෂිය සපයන ලදී. මේ අනුව පෞරුෂය සහ හැසිරීම තීරණය කරන්න බවට හමු වු පළමු සාක්ෂිය වන්නේ ගේජ් ගේ අනතුර හා සම්බන්ධ සිද්දියයි.

Post Author: Shashikala iranthi

Iranthi93@gmail.com

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *